شنونده برای دست یابی به مرز واژه­, ها در گفتار پیوسته از الگوهای مختلف زبان­, شناختی مانند الگوهای واجی، صرفی-نحوی، معنایی و موارد مشابه استفاده می­, کند. بر مبنای فرضیه تقطیع عروضی، در صورت نبود منابع اطلاعاتی زبان شناختی، شنونده فقط به تغییرات نوایی برای بازشناسی مرز واژگانی تکیه می­, کند. در این پژوهش، برای ارزیابی میزان اعتبار فرضیه تقطیع عروضی، یک آزمایش ادراکی انجام دادیم تا فارسی ­, زبانان بومی، واژگان طبیعی فارسی را از زنجیره­, های آواییِ بی­,معنا (ناواژه­, ها) بازیابی کنند. یافته های به دست آمده با تأیید فرضیه تقطیع عروضی نشان داد تکیه در بازشناسی واژگان فارسی از گفتار پیوسته نقش به سزایی دارد زیرا شنونده­, ها واژگان معنادار فارسی را از ناواژه­, های تکیه-پایانی نسبت به ناواژه­, های تکیه-آغازی و تکیه-میانی با سطح اطمینان بالاتر و در مدت زمان کوتاه ­, تری تشخیص می­, دهند. همچنین، هر اندازه الگوی تکیه ناواژه­, ها با الگوی توزیع تکیه در واژگان طبیعی فارسی هماهنگ ­, تر باشد، سطح اطمینان پاسخ­, های شناسایی بالاتر و سرعت پردازش ادراکی واژگان سریع­, تر است. در مقابل، هر اندازه تکیه ناواژه­, ها با الگوی تکیة واژگانِ طبیعیِ فارسی ناهماهنگ ­, تر باشد، سطح اطمینان پاسخ­,ها پائین ­, تر و مدت زمان واکنش شنونده ­, ها کندتر است.

هدف پژوهش حاضر، بررسی تأثیر میزان استفاده از واژگان مشترک زبان فارسی و ترکی استانبولی بر مهارت خوانداریِ زبان فارسی در بین فارسی آموزان ترکیه ای است و این که واژگان مشترکِ این دو زبان (دارای مشابهت آوایی و معنایی) در چه سطحی از زبان آموزی (مبتدی، متوسط و پیشرفته)، فرایند درک خوانداری را تسهیل می کند. ابتدا از میان فارسی آموزان ترکیه ای، ٧, 5 نفر در دسترس (شامل ٢, 5 نفر در هر سطح) با روش نمونه گیری تصادفی انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها، آزمون درک خوانداری جداگانه برای هر سطح بود. برای تهیه آزمون، ابتدا یک متن مجزا برای هریک از سطوح، از کتاب های خواندن و درک مطلب مؤسسة لغت نامه دهخدا انتخاب شد. سپس هر متن به دو قسمتِ تقریباً مساوی تقسیم شد. در قسمت اول، بدون تغییر در معنا و مفهوم متن، تا حد امکان به جای واژگان مشترک، از واژگان غیرمشترک استفاده شد تا واژگان مشترک به حداقل برسد. در قسمت دوم، از واژگان مشترک بیشتری استفاده شد تا واژگان مشترک در متن افزایش یابد. فارسی آموزانِ هر سطح، در دو آزمون همتا با سؤالات واژگان مشترک و غیرمشترک، در دو نوبت مجزا به فاصلة یک روز شرکت کردند. نمرات شرکت کنندگان، از طریق آزمون های آماریِ تی-زوجی و طرح دوعاملی درون گروهی –,برون گروهی تحلیل شد و نتایج فرضیة اول پژوهش، مبنی بر افزایش درک خوانداری، با افزایش کاربرد واژگان مشترک در فارسی آموزان ترکیه­, ای تأیید شد. همچنین فرضیة دوم، مبنی بر این که هرچه از مراحل ابتداییِ زبان آموزی به سمت مراحل پیشرفته تر می رویم، تأثیر واژگان مشترک بیشتر خواهد شد، برای زبان آموزان مبتدی تأیید گردید؛ ولی تفاوت معناداری در عملکرد زبان آموزان متوسط و پیشرفته مشاهده نشد.

پژوهش های متعدد در زبان های مختلف نشان داده اند که در حالت کلی پردازش بندهای موصولی فاعلی آسان تر و سریع تر از پردازش بندهای موصولی مفعولی است. با این همه، انتظارات گفتمانی ای وجود دارند که خاص بندهای موصولی مفعولی هستند و بر پردازش این بندها تاثیر می گذارند. طبق ادعای فاکس و تامسون (1990)، بندهای موصولی مفعولی با کارکرد زمینه سازی گفتمان ارتباط دارند، درحالی که بندهای موصولی فاعلی با کارکردهای دیگری نظیر معرفی اطلاعات نو درباره گروه های اسمی توصیف شده مرتبط هستند؛ بنابراین، دشواری پردازش بندهای موصولی مفعولی می تواند ناشی از غیرمنتظره بودن مواجهه با اطلاع نو و به طور خاص تر، عدم ارجاع گروه اسمی درونی به مبتدای گفتمان باشد. بر این اساس، چنانچه بندهای موصولی فاعلی خارج از بافت گفتمانی باشند و گروه اسمی درونی آنها نیز پیشتر مورد اشاره قرار نگرفته باشد، تفاوتی در سرعت پردازش آنها ایجاد نمی شود، اما اگر گروه اسمی درونی بندهای موصولی مفعولی مبتدای بافت پیشین باشد، احتمال کاهش سرعت پردازش این بندها نسبت به زمانی که در بافت پیشین به گروه اسمی درونی آنها اشاره نشده باشد وجود دارد. هدف اصلی این تحقیق، ارزیابی سرعت و صحت درک بندهای موصولی فاعلی و مفعولی دارای گروه اسمی کامل درونی در حضور یک بافت (یک جمله پیش از ساخت های موصولی فاعلی و مفعولی) است. پژوهشگران، با استفاده از روش آزمایش برخط خواندن خودگام، سرعت پردازش بخش های مختلف جمله های موصولی فاعلی و مفعولی را در دو موقعیت بررسی کردند. در موقعیت اول، گروه اسمی درونی بندهای موصولی فاعلی و مفعولی در جمله پیشین حضور ندارد (بافت خنثی) و در موقعیت دوم، گروه اسمی درونی بندهای موصولی فاعلی و مفعولی، مبتدای جمله پیشین است (بافت مبتدایی). چهل بزرگسال تک زبانه فارسی زبان در این آزمایش شرکت کردند. داده های به دست آمده نشان دادند که عوامل گفتمانی به تسهیل فرایند پردازش بندهای موصولی مفعولی کمک می کنند و پردازش بندهای موصولی مفعولی پس از بافت مبتدایی، سریع تر از پردازش بندهای موصولی فاعلی در بافت مشابه است.

درک مطلب، فرایند دریافت اطلاعات از متن های خوانداری و شنیداری است که نقش بنیادی در یادگیری زبان بر عهده دارد. چند عامل در درک مطلب دخالت دارند که دانش واژگانی و دانش پیشین از آن جمله هستند. پژوهش پیش رو، بر آن است تا به صورت میدانی به بررسی تأثیر آموزش واژه و فعال سازی دانش پیشین بر درک مطلب خوانداری فارسی آموزان غیرایرانی مرکز آموزش زبان فارسی دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره) بپردازد. به این منظور، از میان حدود 100 نفر از زبان آموزان دورة پیشرفتة مرکز آموزش زبان فارسی این دانشگاه، 65 نفر (از هر دو جنس) انتخاب گردیدند و با همگن سازی از طریق برگزاری آزمون سطح واژه، به 46 نفر (جمعیت نمونه) کاسته شدند. سپس این تعداد به دو گروه 23 نفری آموزشِ واژه و فعال سازی دانش پیشین تقسیم گردیدند. پس از آن یک پیش آزمون مشترک با تأکید بر پیشینة فرهنگی ایران، برای هر دو گروه برگزار گردید که پایایی آن بر اساس آزمون کودر-ریچاردسون محاسبه گردید و رقم 71/0 به دست آمد. سپس، همزمان با تدریس واژه های متن های آزمون در گروه آموزش واژه و فعال سازی دانش پیشین آزمودنی ها در پیوند با موضوع این متن ها در گروه دانش پیشین، همان آزمون به صورت پس آزمون برگزار گردید. یافته های پیش آزمون و پس آزمون دو گروه که از طریق آزمون های آنالیز واریانس، تیِ زوجی و کولموگروف-اسمیرنوف مورد تحلیل قرار گرفت، نشان داد دانش واژگانی بر درک مطلب خوانداری تأثیر معناداری دارد، در حالی که این روند در مورد فعال سازی دانش پیشین فارسی آموزان مشاهده نمی شود.

کتاب درسی در مقام مهم ترین ابزار آموزشی کشور، بخش مهمی از محتوای برنامه درسی را در خود دارد. از این رو، روزآمد کردن کتاب های درسی، افزودن بر غنای مفهومی و پرهیز از کاستی های موجود در آن ها همواره ضرورت تحلیل محتوای کتاب های درسی را اجنتاب ناپذیر می کند. پژوهش حاضر با هدف مشخص کردن میزان توجه کتاب های فارسی خوانداری و نوشتاری دوره دبستان به انواع معانی موجود در یک قالب معنایی می کوشد به این پرسش پاسخ دهد که «در کتاب فارسی دوره دبستان کدام یک از انواع معانی «دستوری»، «صریح» «سبکی»، «هم آیندی»، «کاربردی»، «تلویحی» و «متداعی» آموزش داده می شود؟ » و «هر یک از انواع معانی مورد نظر تا چه سطحی مورد توجه قرار گرفته اند؟ ». پژوهش در شمار پژوهش های کیفی قرار دارد و جامعه آماری پژوهش تمامی تکالیف مجموعه کتاب فارسی نوشتاری و تمامی متون و تمرین های فارسی خوانداری دوره دبستان را دربردارد. برای ارزیابی محتوای درسی از روش تحلیل محتوا و مشخصا چک لیست استفاده شده و واحد تحلیل، واژه است. معیار تحلیل محتوا برای ارزیابی این کتاب، معنی شناسی قالبی فیلمور (1975) است و محتوای کتاب ها بر اساس میزان کاربست انواع معانی موجود در یک قالب معنایی، تحلیل و توصیف می شوند. یافته های پژوهش ناظر است به آموزش غیرمستقیم معنای صریح، معنای هم آیندی، معنای متداعی و معنای سبکی در قالب تکلیف های نوشتاری و خوانداری مختلف که از این میان معنای صریح بیش از معانی هم آیندی، متداعی و سبکی است. همچنین، تحلیل کتاب های دوره دبستان نشان می دهد که معانی دستوری، کاربردی و تلویحی از نظر دور مانده اند.

هدف پژوهش حاضر بررسی آموزش چند فرهنگی در محتوای کتاب های درسی فارسی (خوانداری) دوره ی آموزش ابتدایی ایران است. این پژوهش از نوع پژوهش های کیفی بوده و از روش تحلیل محتوای کیفی با رویکرد عرفی (استقرایی) استفاده شده است. روش نمونه گیری هدفمند و نمونه ی مورد نظر مشتمل بر کتاب های درسی فارسی کلیه ی پایه های دوره ی آموزش ابتدایی بوده است. واحد تحلیل (ثبت) در اینجا مضمون، تصویر و واحد زمینه ی کتاب درسی است. برای تعیین پایایی روش تحلیل محتوای کیفی با رویکرد استقرایی، بازبینی مطالب در دو مرحله، یکی پس از این که بین 10-50 درصد مقوله بندی ها تکمیل شد و دیگری در پایان کار صورت گرفت. در این پژوهش پنج مقوله استخراج شد که عبارت اند از: معرفی و توجه به زبان مادری اقوام؛ معرفی مشاهیر؛ انعکاس سبک پوشش اقوام؛ سنن فرهنگی اقوام و معرفی میراث فرهنگی. تحلیل محتوای کیفی کتاب ها نشان می دهد که تنها ردپای فرهنگ مسلط در کتاب های درسی به چشم می خورد. نظام آموزشی همچنان به دنبال پیاده سازی الگوی همسان سازی فرهنگی است که منجر به قتل زبان ها و فرهنگ های اقوام ایرانی می شود، رویکردی که درواقع هیچ چشم اندازی ندارد و بیشتر نتیجه ی معکوس داشته و منجر به افزایش آگاهی اقوام از هویت و تاریخ و فرهنگ خویش می شود.

پژوهش حاضر هدف خود را بر سنجش و مقایسه سطح خوانایی کتاب فارسی پایه سوم ابتدایی سال تحصیلی 1399-1400 براساس چهار تکنییک سنجش سطح خوانایی فلش، گانینگ فوک، فرای و لافلین، ازلحاظ میزان تناسب متون با سطح سنی و میزان درک دانش آموزان و نیز دسترسی به میزان پایبندی مطالب آن به رعایت اصول برنامه ریزی از جمله اصل توالی ساده به دشواری در تنظیم ساختار متمرکز کرده است. روش پژوهش از نوع تحلیل محتوای کمی و روش آماری توصیفی است. براساس حساسیت کتب فارسی دوره اول ابتدایی به دلیل نقش زیرسازی سوادآموزی رسمی کشور و اهمیت پایه ی سوم به جهت آموزش سطح پیشرفته ی چهار مهارت اصلی زبان، که منجر به تعمیق درک و تفکر و خلاقیت در سایر دروس می گردد، جامعه آماری پژوهش، کتاب فارسی خوانداری جدیدالتالیف پایه سوم ابتدایی در نظر گرفته شد. برای هر چهار تکنیک، سه نمونه از ابتدا و وسط و انتهای کتاب به صورت تصادفی برگزیده و براساس فرمول ها، نمودارها و جداول مختص به هر چهار تکنیک، ابتدا تجزیه و تحلیل و سپس نتایج آن ها با یکدیگر مقایسه گردید. نتایج حاکی از آن است که اولا اصل توالی ساده به دشواری در مطالب کتاب رعایت نشده است، دوما سطح خوانایی کتاب، بسیار دشوار و بالاتر از سطح درک و توانایی دانش آموزان پایه سوم ابتدایی است.